ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
SÖZCÜK SEÇİMİNDE NE KADAR ÖZENLİYİZ?
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT

Anlamları farklı olduğu halde, kimi zaman birbirinin yerine kullanılan sözcükler arasında "özgü", "özgün" ve "özge" de var...   

"Özgü" sözcüğü, "has", "mahsus", "tahsis edilmiş", "birine ait" anlamına geliyor.  "Özgün" ise dilimize Fransızcadan giren "orijinal"in ("orjinal" değil!) öz Türkçe karşılığıdır. "Benzersiz", "taklit olmayan", "asıl" gibi anlamları var. Özgün bir yapıttan ya da düşünceden söz ederken bu sözcüğü kullanırız. Ama "kendine özgün bir yapıt" diyemeyiz. O sözün doğrusu, "kendine özgü"dür. Oysa aşağıdaki örneklerde, "özgün" sözcüğünün yanlış olarak "özgü" yerine kullanıldığını görüyoruz:

* "Türkiye'nin nitelikleri onu kendine özgün bir yere koyar." ("Türkiye'de şablonlar ve kalıplar dışında düşünebilmek", Tevfik Dalgıç, Referans, 18 Ekim 2007). 

* "Ancak şundan eminim ki, şairleri birbirinden ayıran, aynı sözcükleri, farklı yazım şekilleriyle, kendine özgün kullanma becerisidir." (Hilal Karahan, "Şiirin Yazım Kuralları Düzyazıdan Farklıdır!", Patika, Ekim-Kasım-Aralık 2010, Sayı: 71, s. 92)  

* "... bu arada kendi doğasına' özgün ortak bir muhalefet dili oluşturmayı başaramadıkça toplumsal muhalefet, ‘bugünkü durumda',  kendi blokunu oluşturamaz.", (Ergin Yıldızoğlu, "Gezi Olayı ve XI. Tez", Cumhuriyet, 4 Haziran 2014).

Bir de eski dilde kullanılan ağdalı "nev'i şahsına münhasır" nitelemesi vardır ki, onun Türkçe karşılığı da "kendine özgün" değil, "kendine özgü"dür. İsmail Başaran'ın "Buğday Direniyor" adlı şiir kitabının arka kapağına Ataol Behramoğlu'nun yazdığı şu satırlarda olduğu gibi:

"İsmail Başaran toplumcu bir şair. Fakat salt kendine özgü söyleyişi, kendine özgü üslubu olan bir toplumcu şair."

"Özgü" sözcüğünün zaman zaman "özge" ile de karıştırıldığını görüyoruz. Oysa "özge", Tarama Sözlüğü'ne göre "başka" demektir. Yani Arapça "gayrı"nın öz Türkçesidir. İsterseniz, sözcüğün doğru kullanımına örnekleri, Divan Edebiyatı'nın ve Türk Halk Şiiri'nin iki büyük ustasından verelim:

"Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge / Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı"(Fuzuli).

-"Şu yalan dünyaya geldim giderim / Gönül senden özge yer bulamadım" (Pir Sultan Abdal).

Şu dizeler de çağdaş ozanlarımızdan Ahmet Muhip Dranas'ın:

"Şimdi olay, hep ya hiç gibi,

Vardan ve yoktan özge bir şey,

Sevgiden de öte bir düzey;

Olmak ya da olmamak belki."

Günümüz Türkçesinden de bir örnek vermek gerekirse, "Bize Öz Türkçe Yaraşır" adlı kitaptan şu tümceyi aktarabiliriz:

"Böylesine bir benimseme, bilimsel olduğundan özge, Dil Devriminin ereğine de çok uygundur." (Tarık Konal, Bize Öz Türkçe Yaraşır, Genişletilmiş 3. Bası, Fethiye, 2017, s. 178)

Duraklama-duraksama

-"Özellikle virgülün ve üç noktanın, duraksamaların yerini belirlemede, okura yorumlama aralığı açmada önemli yeri vardır."

-"Okuyuşta duraklama gereksinimi doğduğunda (...) noktalama imi kendiliğinden yerini alır."

Alt alta yazılmış bu iki alıntı da aynı yazıdan: (Hilmi Haşal, "Soruşturma Yanıtları, Patika, Ekim-Kasım-Aralık 2010, Sayı: 71, s. 67).

"Duraksama" ve "duraklama" sözcüklerinin bu yazıda eşanlamlı olarak kullanıldığını görüyoruz. Oysa iki sözcüğün anlamları ayrıdır. "Duraksama"yı Arapça kökenli "tereddüt"ün karşılığı olarak kullanıyoruz. "Duraklama" ise, sözcüğün yapısından da anlaşılacağı gibi, "kısa bir süre için durma, ara verme" anlamına geliyor. "Duraklama" için doğru kullanım örneğini, Faruk Nafiz Çamlıbel'in "Han Duvarları"nda görebiliriz:

"Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı / Bir dakika araba yerinde durakladı."

"Duraksama" için de şöyle bir tümce kurarsak doğru olur:

"Dün akşam sinemaya gidip gitmeme konusunda duraksama geçirdim."

Evet, "duraklama" ve "duraksama" sözcükleri birbirine çok benziyor ama eşanlamlı değiller. Sözcük seçiminde ne denli özenli davranırsak, düşüncelerimizi o ölçüde doğru ve ayırtılı anlatabiliriz.   

attila.asut@gmail.com

 

UZUNCA BİR ARADAN SONRA ATTİLA AŞUT HABER ARŞİVİ YÜRÜYÜŞTEN İZLENİMLER ON BİNLERİN “ADALET YÜRÜYÜŞÜ” HEPSİ “BAŞDANIŞMAN”! ÜÇ AYDIN, ÜÇ MEKTUP SIRA “AK-PAK PARTİSİ”NDE! NÂZIM’IN ŞAPKASI! HADİ BUNLARI DA DEĞİŞTİRSENE! TEK SORUN “ARENA” MI? CİM KARNINDA BİR NOKTA ALÇAKLIĞIN DERİN TARİHİ VE ONURLU DİRENİŞÇİLER OKURDAN YAZARA, YAZARDAN OKURA… 1 MAYIS’A ŞİİRLER HAYIR’DAN SONRA… UTANÇ VE ONUR! TEK SEÇENEKLİ HALKOYLAMASI! HAPİSHANECİ… TÜRKÇENİN ENGEBELİ YOLLARI… SÖZCÜK SEÇİMİNDE NE KADAR ÖZENLİYİZ? SÖZCÜKLER KARIŞINCA… OLANAK VE OLASILIK ANLAMLARI FARKLI SÖZCÜKLER “ÇINARLI KÖYÜN MUHTARI” CEM EROĞUL’UN MARKSİZM VE TÜRKÇE AŞKI! DİLİMİZ YURDUMUZDUR! KÖŞEYAZISI LİBERALLERİN LAİKLERLE DERDİ NE? FULLER, “RADİKAL SEKÜLARİST” VE “LAİKÇİ” “LAİKÇİ”!
 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 16.12.2017 - 08:10:20 | Şu an 124 kişi online | Kullanım Koşulları