ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
“TEZE YILINIZ” KUTLU OLSUN!
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT   

Bugün, yeni yılın ilk günü.

Âdet olduğu üzere, okurlarımızın yeni yılını kutlayarak başlayalım söze. Sonra da, zaman yitirmeden ve de "2018'den beklentilerimiz" faslına hiç girmeden, hızlıca kendi konumuza dönelim.

Türkiye'de, Orta Asya kökenli halkların ortak dilinin Türkçe olduğu görüşü yaygındır. Hatta irili ufaklı o toplulukların kullandıkları dillerin ayrı diller olmayıp "Türkçenin birer lehçesi" olduğu söylenir. Bu sav ne kadar doğrudur?

Sovyetler Birliği'nin çözülmesinden sonra Türkiye, bağımsızlıklarını yeni kazanmaya başlayan "Türkiler"e yöneldi. Özellikle Süleyman Demirel'in Cumhurbaşkanlığı döneminde bu ülkelere yönelik ilgi arttı. Demirel, Türki devletlerin yer aldığı bölgeyi, "Adriyatik'ten Çin Seddi'ne kadar uzanan Türk coğrafyası" olarak tanımlamıştı. Ancak Türkiye'nin bu bölgede "Büyük Ağabey" rolüne soyunarak nüfuzunu artırmaya çalışması ters tepki yaptı ve ilişkiler giderek soğudu.

Türkilerle balayı yaşandığı dönemde, Ankara'da büyük bir umutla "Türkçe Konuşan Ülkeler Kurultayı" düzenlenmişti. Herkes de sanmıştı ki, bu kurultaya katılan "Türki devletler" temsilcileri gerçekten de Türkçe konuşacaklar! Bir de görüldü ki, hiç kimse birbirinin ne dediğini anlamıyor! Türkiye dışından katılan delegelerin ortak dilinin ise Türkçe değil Rusça olduğu anlaşıldı! Tabii, büyük düş kırıklığı yaşandı ve Kurultay birden, "Rusça Konuşan Ülkeler Kurultayı"na dönüverdi!

Orta Asya halklarının tarihsel ve kültürel geçmişleri ortak olabilir. Dillerinde de ortak kökene dayalı sözcükler bulunabilir. Türkçenin uzak geçmişte aynı "dil ailesi" içinde yer almış olması, hepsinin "aynı dil" olduğu anlamına gelmez. Adı geçen topluluklar, tarihsel süreç içinde kendi ulusal dillerini yaratmışlardır. O nedenle "Türki diller"i artık "Türkçenin lehçesi" saymak bilimsel açıdan olanaklı değildir.

* * *

Değerli dil bilginlerimizden Talat Tekin, "Türk Dilleri Ailesi" başlıklı bilimsel makalesinde, "Türk dilleri, gerçekten, akraba fakat ayrı ve bağımsız birer dil midir, yoksa, bizde genellikle savunulduğu gibi, tek bir dilin lehçeleri, hatta ‘şive'leri midir? Başka bir deyişle, bugün, başlı başına bir dil ailesi oluşturan birçok Türk dilleri mi, yoksa birçok lehçe ve ‘şive'leri olan tek bir Türk dili mi vardır?" diye sorduktan sonra, bu dilleri tek tek karşılaştırmalı olarak irdeliyor. Vardığı sonuç özetle şöyledir:

"Türk Dilleri ailesi içinde yer alan bu diller, akraba fakat ayrı ve bağımsız dillerdir."

Talat Tekin, söz konusu dillerle Türkçe arasındaki benzemezlik konusunda da kimi örnekler vererek şu yorumları yapıyor:

-"Türkçe ile Çuvaşça, Yakutça vb. arasındaki fark, en az İngilizce ile Almanca arasındaki fark kadardır, hatta ondan daha büyüktür."

- "Kırgızca, Türklerce anlaşılamayacak kadar farklıdır. Kırgızlar da, özel olarak çalışıp öğrenmedikçe, Türkçeyi anlayamazlar."

-"Özbekçe ile Türkçe arasındaki karşılıklı anlaşılabilirlik oranı sıfır değilse bile ona yakın derecede düşüktür..."

* * *

Mademki yeni bir yıla girdik, bir hoşluk yaparak, 2018'i "Türki diller"deki kutlama sözcükleriyle karşılayalım diye düşündüm. Bakın, Türkiye Türkçesiyle "Yeni yılınız kutlu olsun!" tümcesi bu dillerde nasıl söyleniyormuş:

Altayca: Slerdi cangı cılla utkup turum!

Azerice: Teze iliniz mübarek olsun! 

Başkırtça: Hizzi yangı yıl menen kotlayım! 

Çuvaşça: Sene sul yaçepe salamlatap! 

Füyu Kırgızcası: Naa cılıngar guttug bolsun! 

Gagauzca: Yeni yılınızı kutlerim! 

Hakasça: Naa çılnang alğıstapçam sirerni! 

Karaçayca-Malkarca: Cangı cılığıznı alğışlayma! 

Karakalpakça: Canga cılıngız kuttı bolsın! 

Karayimce: Sizni yanhı yıl bıla kutleymın! 

Kazakça: Janga jılıngız kuttı bolsın!

Kırım Türkçesi: Yangı ılıngız mubarek olsun! 

Kırgızca: Cangı cılıngız kuttu bolsun! 

Kumukça: Yangı yılıgız kutlu bolsun! 

Nogayca: Yanga yılıngız men! 

Özbekçe: Yengi yılıngız mübarek bolsun! 

Sarı Uygurca: Ak éy yahşi mo!

Şorca: Naa çıl çakşı polzun! 

Tatarca: Sezne yanga yıl belen tebrik item! 

Tuvaca: Caa çıl-bile bayır çedirip or men!

Türkmence: Teze yılınızı gutlayaarın! 

Irak Türkmenleri: Yengi iliyiz (iliwiz) mubarak olsun! 

Uygurca: Yengi yılıngızğa mübarek bolsun! 

Yakutça: Ehigini şanga sılınan eğerdeliibin!

(Kaynak: http://www.dersimiz.com/belirligun-775-Tum-Turk-dillerinde-yeni-yil-kutlama-sozleri.html)

* * *

Siz, "akraba" sayılan bu tümcelerden bir şey anlayabildiniz mi?

Anlamak şöyle dursun, sözcükleri seslendirmekte bile bayağı güçlük çekiyor insan.

Görüldüğü gibi, bu örnekler arasında bize en tanıdık ve yakın gelen söylem, Gagauzların "yeni yıl"ı ile Azerilerin "teze il"idir.

Öyleyse biz de orta yolu bulup "Teze yılınız kutlu olsun!" diye bitirelim sözü.

attila.asut@gmail.com

 

OKURDAN OKURA ELEŞTİRİ SÖZLÜKLER BİZİ YANILTIYOR MU? GENE SARIMSAK / SARMISAK ÜZERİNE KARMAŞIK KONULAR BAKANLARIN TÜRKÇESİ BÖYLEYSE… ÖNERİLER, ELEŞTİRİLER… VİRGÜLÜN BABASI ÖLDÜ! O KÖŞENİN ADI NEDEN “SAĞNAK”? SORULARA YANITLAR EDİTÖRLÜK NEDEN ÖNEMLİDİR? ATMA KARDEŞİM! “RASTGELE” Mİ”, “RASGELE” Mİ? KISA DEĞİNİLER “ÖYKÜNÜN HİKÂYESİ”! BİR SÖZCÜĞÜN İZİNDEN… YAZIM BİRLİĞİ NASIL BOZULDU? AH ŞU YAZIM İMLERİ! VİRGÜL, NOKTALI VİRGÜLÜN YERİNİ TUTMAZ KİNAYENİN KESRETİ NOKTALI VİRGÜLÜN İŞLEVİ “TEZE YILINIZ” KUTLU OLSUN! KANTARIN TOPUZU YOK, TOPU VAR! SÖZCÜKLER DE ÖZEN İSTER UZUNCA BİR ARADAN SONRA ATTİLA AŞUT HABER ARŞİVİ YÜRÜYÜŞTEN İZLENİMLER ON BİNLERİN “ADALET YÜRÜYÜŞÜ” HEPSİ “BAŞDANIŞMAN”! ÜÇ AYDIN, ÜÇ MEKTUP SIRA “AK-PAK PARTİSİ”NDE!
 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 18.06.2018 - 02:00:21 | Şu an 95 kişi online | Kullanım Koşulları