ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
KİNAYENİN KESRETİ
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT

AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "belagat ustası" olduğunu söyleyenlere şaşarım!

Metin yazarları ve "prompter" denen "gâvur icadı" aygıt olmasa, onun belagati, "Ananı da al git" ya da "Kodum mu oturturum" düzeyini geçmez!

Hele günün her saatinde "Eyyy!" seslenişiyle başlayan ve yeri göğü inleten yüksek desibelli ünlemesi yok mu, artık iyiden iyiye alay konusu olmaya başladı.

Oysa Bülent Arınç öyle mi?

Adam tam bir söz sanatı ustası!

Üstelik öyle prompter'dan mrompter'dan değil, düpedüz doğaçlama konuşuyor!

İmam-hatipli Erdoğan'ın Türkçe vurguları genellikle yanlıştır. Sözcükleri, Kuran tilavet eder gibi "kaydeli" seslendirir.

Oysa Bülent Arınç'ın diksiyonu düzgündür; İstanbul Türkçesiyle konuşur. Sözcükleri yerli yerinde ve doğru kullanır. Bazen araya eski sözcükler ve deyimler sıkıştırsa da, renkli bir konuşma biçemi vardır. "Yiğidi öldür, hakkını yeme" demişler. Türkçeyi bu denli akıcı ve düzgün konuşan çok az sayıda siyasetçimiz var bugün...

* * *

Bülent Arınç geçenlerde, AKP'nin trollerini ve troliçelerini yerden yere vuran ve hayli ses getiren bir "tivit" paylaştı; "sahibinin sesi" gibi konuşan yandaş medya tetikçileriyle bir güzel alay etti. Kimine "Küçük maşa", kimine "Bahçeli'nin ibrikçibaşı" dedi. Bu sözlerin nereye gittiğini anlayan anladı!

Bülent Arınç bu arada, pek bilinmeyen bir deyim de kullandı:

"Kesretten kinaye yapmak"...

Ardından da ekledi:

"Kesretten kinaye diye bir kavramın olduğunu ve hitabette zaman zaman kullanıldığını bilmeyenler olabilir. Normaldir. Bu vesile ile isteyenler sözlüğe bakıp anlamını görebilirler."

"Kinaye", söylenmek istenileni dolaylı anlatma sanatıdır. Türkçesi "değinmece" olsa da, gerçekte alay ve sitem içeren eleştirel bir anlatım biçimidir.

Peki, "kesretten kinaye" ne ola ki?

Bülent Bey, "İsteyenler sözlüğe bakabilir" diyor ama bu iş o kadar kolay değil!

Hadi diyelim Türkçe Sözlük'ü açıp Arapça kökenli "kesret" sözcüğünün anlamının "çokluk" olduğunu öğrendiniz. Ama "çokluktan kinaye" sözü, Bülent Bey'in gündeme taşıdığı deyimi açıklamaya yeter mi?

Yetmez elbet. O zaman "Dilin Kemiği" yazarına, Osmanlıca-Türkçe lügatleri devirip bu deyimin anlamını ortaya çıkarmak düşüyor!

* * *

Gerçekten, nedir "kesretten kinaye"?

En yalın biçimiyle söyleyecek olursak; gerçeği abartarak, "pireyi deve yaparak" anlatma sanatıdır.

Sözgelimi, "Falanca kişi benim bin yıllık dostumdur" dediğimizde, bu mecazi bir söylemdir. Dostluğumuzun hayli uzun bir geçmişe dayandığını anlatır.

Bir başka örnek:

"Benim ev arkadaşım, muslukta üç bardak yıkarken beş ton su akıtır!"

Bu da su tüketimindeki savurganlığa vurgu yapan abartılı bir anlatım biçimidir ve söz sanatı bağlamında "kesretten kinaye"dir.

"Yüz bin kere söyledim" ya da "milyon kere tövbe ettim" sözleri de böyledir...

* * *

Bunun bir de tersi varmış. Ona da "kılletten kinaye" deniyormuş. (Bu sözcüğü "gıllet" diye yazanlar da var.)

Arapça "kıllet" sözcüğünü, Ferit Devellioğlu'nun Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat'inde buldum; "azlık, kıtlık" demekmiş. Yani "kesret"in tam karşıtı bir kavram. Bu sözcükle yapılan kinayeye de "kılletten kinaye" deniyormuş. Birinde sayıları olağanüstü abartma söz konusu iken, öbüründe küçültme ve azaltma vurgusu var. Sözgelimi, "Meteliğe kurşun atmak" deyimi, "kılletten kinaye"ye örnek gösterilebilir...    

Bakın, Bülent Arınç'ın kullandığı bir söz, nerelere götürdü bizi!

"Erdoğan, belagat, söz sanatı" falan derken, "kinaye türleri" arasında buluverdik kendimizi!

Eh,  "Küçük maşa"lar da, "ibrikçibaşılar" da umarım artık öğrenmişlerdir "kesretten kinaye"nin anlamını!

* * *

"Konservatuar" değil "konservatuvar"

Güneri Cıvaoğlu'nun "konservatuvar" sözcüğünü yanlış yazdığını belirtmiştik. Daha o yazının mürekkebi kurumadan, Milliyet yazarının aynı yanlışı sürdürdüğünü gördük:

-"1992 yılında Konservatuarı Opera Şan Bölümü..." ("Ruh Terapisi", Milliyet, 24 Aralık 2017)

Hem kurumun adı eksik hem "konservatuvar" sözcüğü yanlış yazılmış...

Aynı yazıdan bir başka tümce:

"Yonca Lodi müziğe lise yıllarında Çağdaş Müzik Merkezi'nde eğitim almaya başlamış. İki yıl boyunca da İstanbul Devlet ve Opera Balesi solistlerinden Mine Mater ve Timur Selçuk'tan şan, solfej ve armoni dersleri almış."

İlk tümce yanlış kurulmuş, karmakarışık bir söz yığını! İzleyen tümcede ise İstanbul Devlet Opera ve Balesi'nin adı yanlış yazılmış!

Cıvaoğlu'nun yazılarının okurla buluşmadan önce, Türkçe bilen bir editörün denetiminden geçmesinde yarar var.

* * *

Troliçenin Türkçesi

-"Önce 17 Aralık operasyonundan iki hafta önce önce, Can Dündar'ın şu cümlesini hatırlatalım..." (Hilâl Kaplan, "Can Dündar ne yaptı?", Sabah, 29 Şubat 2016)

"Önce" sözcüğü, aynı tümcede üç kez yinelenmiş. Üstelik ikisi yan yana...

Sen şimdi bırak "Can Dündar'ın cümlesini" anımsatmayı da, önce düzgün tümce kurmayı öğren "Akile Hanım"!

attila.asut@gmail.com

 

BİRGÜN’DE YAZIM YANLIŞLARI O SÖZCÜĞE TÜRÇE KARŞILIK YAĞDI! PROMPTER’A TÜRKÇE KARŞILIK ARIYORUZ! TÜRKÇENİN “H” VE “K” SORUNU SARAY’A TÜRKÇE DANIŞMANI GEREK! OKURLARIN HAKLI UYARILARI OKURDAN OKURA ELEŞTİRİ SÖZLÜKLER BİZİ YANILTIYOR MU? GENE SARIMSAK / SARMISAK ÜZERİNE KARMAŞIK KONULAR BAKANLARIN TÜRKÇESİ BÖYLEYSE… ÖNERİLER, ELEŞTİRİLER… VİRGÜLÜN BABASI ÖLDÜ! O KÖŞENİN ADI NEDEN “SAĞNAK”? SORULARA YANITLAR EDİTÖRLÜK NEDEN ÖNEMLİDİR? ATMA KARDEŞİM! “RASTGELE” Mİ”, “RASGELE” Mİ? KISA DEĞİNİLER “ÖYKÜNÜN HİKÂYESİ”! BİR SÖZCÜĞÜN İZİNDEN… YAZIM BİRLİĞİ NASIL BOZULDU? AH ŞU YAZIM İMLERİ! VİRGÜL, NOKTALI VİRGÜLÜN YERİNİ TUTMAZ KİNAYENİN KESRETİ NOKTALI VİRGÜLÜN İŞLEVİ “TEZE YILINIZ” KUTLU OLSUN! KANTARIN TOPUZU YOK, TOPU VAR! SÖZCÜKLER DE ÖZEN İSTER UZUNCA BİR ARADAN SONRA
 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 17.08.2018 - 07:25:49 | Şu an 107 kişi online | Kullanım Koşulları