ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
BAKANLARIN TÜRKÇESİ BÖYLEYSE…
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'nun dili de son dönemde Saray'ın "yüksek frekans"ına uyum sağlamış durumda. Çavuşoğlu, açıklamalarını hep sert tonda ve yüksek perdeden yapıyor...

Bilmiyorum, diplomaside sesinizi yükselttiğinizde daha etkili ya da haklı mı oluyorsunuz?

Dış politikada son yıllardaki yalnızlığımıza bakınca, bunun pek de işe yaramadığı görülüyor.

Neyse, bizim konumuz şimdi dış politika değil Türkçe. Mevlüt Çavuşoğlu'nun bir açıklaması, bana bu açıdan da hayli sorunlu göründü. Bakan, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Suriye'ye (Menbiç'e) asker göndereceğini söylemesini eleştirirken, Fransa'nın bu tavrını "Sonuçta bir netice almak değil de ‘ben de varım' deme çabası" olarak nitelemiş.

Çok merak ediyorum: Öz Türkçe "sonuç" ile aynı anlamdaki Arapça "netice"yi bir arada kullanan Dışişleri Bakanı'nın bu sözleri Fransızcaya nasıl çevrildi acaba?

Birden anımsadım! Hükümetin bir başka "güzide" Bakanı Bekir Bozdağ da bir dönem içlidışlı oldukları Fethullah Gülen için şöyle demişti:

"Fethullah Gülen, bu ülkenin yetiştirdiği değerli bir kıymettir."

"Değerli kıymet" sözü de tıpkı "sonuçta bir netice" gibi, Türkçeye "Bakan ağzıyla" kıymanın parlak örneklerinden biri olarak her zaman acı bir gülümsemeyle anımsanacaktır!    

* * *

"Duruş yapacak duraklar"

Şimdilerde yüklemleri ada dönüştürüp sonuna "yapmak" sözcüğünü ekleyerek tümce kurmak çok yaygınlaştı.

İniş yapıyoruz, biniş yapıyoruz, kalkış yapıyoruz!...

TCDD de bu modaya uymuş olmalı ki Yüksek Hızlı Tren'in Ankara-Konya arasındaki durakları için şöyle bir duyuru levhası asmış:

"Trenin duruş yapacağı istasyonlar: Lale-Polatlı"

Yalnız bakanlar değil, kamu kurumları da Türkçe konusunda çok özensiz.

Sanki "trenin duracağı istasyonlar" deseler süsleri bozulur!

Ayıp oluyor beyler! Hem Türkçeye hem yolculara!

* * *

O pazarda bit satılmıyor!

Türkçenin en sıkıntılı konularından biri de bileşik sözcüklerin yazımıyla ilgili süregelen karmaşadır.

Çoğu zaman hangi sözcüğün bitişik hangi sözcüğün ayrı yazılacağı konusunda duraksama yaşıyoruz.

Bu konuyu ileride daha ayrıntılı biçimde ele almayı düşünüyorum.

Konunun sanıldığından da önemli olduğunu göstermek için bugün küçük bir örnek vermek istiyorum.

Kimileri "bitpazarı" sözcüğünü "bit pazarı" diye ayrı yazıyor.

Böyle durumlarda şakayla karışık şöyle diyorum:

"Bit pazarı değil bitpazarı: Çünkü o pazarda bit satılmıyor!"

* * *

Hangi sözcük kimin?

Dildeki özleşmenin öncülerinden Nurullah Ataç, bugün kullandığımız pek çok sözcüğü türeten kişidir. İşte onun dilimize kazandırdığı öz Türkçe sözcüklerden birkaçı:

anlatı, akım, anı, andaç, asalak, ayrıcalık, ayrıntı, bağnaz, beğeni, bellek, bilim, bilinç, birey, çeviri, çevirmen, değinmek, doğa, doğal, eleştiri, eleştirmen, etkinlik, ezgi, gereksinme, giz, günce, ilginç, ilke, izlenim, kez, koşul, kural, kuram, olanak, olasılık, olay, öğe, örneğin, öykü, öykünmek, özellik, özgün, sav, somut, sorun, soyut, söyleşi, tanım, tepki, tümce, uyak, uygar, uyum, uzman, yapım, yapıt, yöresel vb.  

Bu akım elbette Nurullah Ataç'la sınırlı kalmadı. Onun açtığı yoldan ilerleyen başka değerli yazarlar ve aydınlar da Türkçenin yabancı sözcüklerden arındırılması çabasına kendi üretimleriyle katkıda bulundular. Birkaç örnek de onlardan verelim:

Melih Cevdet Anday: Ataç'ın kullandığı "tilcik" yerine "sözcük" önerisi ondan geldi ve hızla yaygınlaştı. "Mesela" yerine önerdiği "sözgelişi" de tuttu. Heykel ve heykeltıraş karşılığı olarak önerdiği "yonut" ve "yonutçu" sözcükleriyse kendi kullanımıyla sınırlı kaldı. Günümüzde bu sözcüklerin yerine daha çok "yontu" ve "yontucu" kullanılıyor.

Ömer Asım Aksoy: gensoru, tekel, sıkıyönetim.

Emin Özdemir: alıntı, sözel, seçenek, yineleme, bilgisayar (Aydın Köksal'la birlikte).

Aziz Nesin: Gülmece (mizah), gülüt (fıkra).

Yusuf Çotuksöken: tümtanı (çekap), depremdalga (tsunami).

Ahmet Kocaman: Eşdizimlilik (collocation), örnekseme (kıyas, analoji).

Fakir Baykurt: varsıl (zengin).

Tahsin Yücel: Köşemen (köşeyazarı).

Bedia Akarsu: istenç (irade).

Nermin Abadan Unat: "kamuoyu" (efkârıumumiye).

Kemal Kurdaş: yatırım (plasman)

Türk diline emek veren herkese selam olsun!

attila.asut@gmail.com

 

 

YAZIM KILAVUZLARINDAN ÇELİŞKİLİ ÖRNEKLER BİLEŞİK SÖZCÜK KARMAŞASI HABER DİLİNDE ÖZENSİZLİK SIRADANLAŞAN YANLIŞLAR GERİBİLDİRİMLER SONU GELMEYEN DİZGİ YANLIŞLARI YANLIŞ ÜSTÜNE YANLIŞ! “TERÖR” KAVRAMI ÜZERİNE ÇİFTE EDİLGENLİK TÜRKÇENİN PENCERESİNDEN PROMPTER'A YENİ KARŞILIKLAR BİRGÜN’DE YAZIM YANLIŞLARI O SÖZCÜĞE TÜRÇE KARŞILIK YAĞDI! PROMPTER’A TÜRKÇE KARŞILIK ARIYORUZ! TÜRKÇENİN “H” VE “K” SORUNU SARAY’A TÜRKÇE DANIŞMANI GEREK! OKURLARIN HAKLI UYARILARI OKURDAN OKURA ELEŞTİRİ SÖZLÜKLER BİZİ YANILTIYOR MU? GENE SARIMSAK / SARMISAK ÜZERİNE KARMAŞIK KONULAR BAKANLARIN TÜRKÇESİ BÖYLEYSE… ÖNERİLER, ELEŞTİRİLER… VİRGÜLÜN BABASI ÖLDÜ! O KÖŞENİN ADI NEDEN “SAĞNAK”? SORULARA YANITLAR EDİTÖRLÜK NEDEN ÖNEMLİDİR? ATMA KARDEŞİM! “RASTGELE” Mİ”, “RASGELE” Mİ? KISA DEĞİNİLER
 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 16.10.2018 - 06:30:27 | Şu an 124 kişi online | Kullanım Koşulları