ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
GENE SARIMSAK / SARMISAK ÜZERİNE
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT 

Daha önce "sarımsak" üzerine yazdıklarımıza değişik okur yorumları geldi. Herkes sözcüğün kökenine ilişkin başka başka değerlendirmeler yaptı. Örneğin Trabzon'dan yazan eğitimci Hasan Baş'ın bu konudaki değerlendirmesi şöyleydi:

"Attila Bey, Trabzon'dan saygılar... Sarımsak sözcüğü üzerine ben de kafa yormuştum. Bu sözcüğün kökü, büyük olasılıkla, 'sar'dır; sarımsağın dişleri birbirlerine kenetlenmiştir. Bu köke, önce '-im' yapım eki, sonra da '- sak' eklenerek 'sarımsak' sözcüğü türetilmiştir. Başka bir olasılık: Bu sözcüğün kökü 'sarı'dır, buna ince '-m' iyelik eki, sonra da '-sak' eklenerek 'sarımsak sözcüğü türetildi; her iki durumda da sonuç aynı: SARIMSAK. Sarmısak sözcüğündeki 'mı'yı yorumlayamıyorum. ‘Sarı mı sarı' pekiştirme sözcüğünün kısaltımı değildir herhalde!..."

* * *

Konular da sorular da ağırlaşmaya başladı! Bu durumda uzman görüşünden yararlanmak gerekiyor. Ben de dilbilimci Prof. Dr. Hasan Eren'in Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü'ne başvurdum. Orada bu sözcüğün kökenine ilişkin kimi açıklamalar yer alıyor. Ancak bu açıklamaların da kesinlik taşımayan kestirimler olduğu görülüyor. Hasan Eren, sözcüğün kökenini incelerken diyor ki:

"Ağızlarda samırsak olarak da geçer. Bu biçimin göçüşme (métathèse) sonunda oluştuğu açıktır."

Türk lehçeleri uzmanı olan Hasan Eren, bu sözcüğün Türkmence, Nogayca, Karakalpakça, Kazakça, Kırgızca, Kıpçakça ve Kazan Tatarcasında ‘sarımsak';  Balkanca ve Balkarcada ise ‘sarısmak' biçiminde kullanıldığını belirttikten sonra açıklamasını şöyle sürdürüyor:

"Orta Türkçede sarmusak ve samursak olarak geçer. Kâşgarlı Mahmud'un verdiği sarmusak biçimi düşündürücüdür. Bu biçimi Türkçe sarmısak biçimiyle doğrulamak kolaydır. Ancak diyalektlerde geçen sarımsak biçimlerinin tanıklığına dayanarak sarmusak biçiminin sarumsak diye okunması da düşünülebilir. Doerfer'e göre, Orta Türkçe sarmusak kesin olarak orijinal biçimidir. Bu biçimin göçüşme ((métathèse) yoluyla oluştuğu anlaşılıyor.

Zajaczkowski'nin Türkçe sar- kökünden geldiği yolundaki açıklaması kuşkuludur (Doerfer: TMEN 1238). Ancak, sarımsak türevi biçim yönünden açıklanmaya muhtaçtır. Orta Türkçede sarımsağa basar adı da verilir (Clauson: ED 374 b). Türkçeden Moğolca ve Tacikçeye de geçmiştir (Doerfer: TMEN 1238)".

Evet, görüldüğü gibi, konunun uzmanlarının yorumları da çeşitli. O yüzden dil yazısı yazarken kesin yargılara varmak her zaman kolay olmuyor. Okurumuz Hasan Baş'ın, "sarımsağın sar- kökünden geldiği" savı da yukarıdaki açıklamalar karşısında geçerliliğini yitirmiş bulunuyor. Bununla birlikte, "sarımsak" sözcüğünün, Kaşgarlı Mahmut'un işaret ettiği "sarmusak"tan dönüşerek günümüz Türkçesindeki "sarmısak"a evrildiği büyük olasılıktır.

Sözün özüne gelince, "sarmısak" deyip geçmeyelim! İşin ucunun nerelere uzandığını görüyorsunuz. Ama çok da dert etmeyelim. Bir atasözünde belirtildiği gibi, sirkesini, sarmısağını sayan kişi, paçayı yiyemez!

* * *

Çoğul sözcüklere "-ler /-lar" eki takılmaz

Sürekli okurlarımızda hukukçu Nuray Tülek, mektubunda iki konuyu dile getirmiş: 

"İyi haftalar Attila Bey,

‘Kayyım' kelimesini çok kullanıyoruz ama çoğunda ‘kayyum' olarak maalesef!

Bir de normal vatandaşın o kadar değil ama hukukçuların ‘evraklar' (Devletin, yargının hizmetine sunduğu UYAP programı dahil) diye yazması beni çok sinir ediyor. Sözün dilimize yanlış girmesi, bu belirgin yanlışı doğru yapar mı sizce???"

"Kayyım / kayyum" üzerinde bugüne değin yeterince konuştuğumuzu düşündüğümden, bu konuyu artık uygulayıcıların Türkçe bilgisine ve duyarlığına bırakıyorum.

"Evraklar"a gelince, o tek örnek değil.

Arapça kökenli sözcüklerin sonuna gelen "-at" eki, o sözcüğü çoğul yapar.

İcraat, mühimmat, istihbarat, muhaberat, mevduat, tahsisat, tahsilat, baharat, erat da bu tür sözcüklerdendir.

Okurumuzun örneklediği "evrak" sözcüğü, Arapça resmi yazı ve kâğıt anlamındaki "varak"ın çoğuludur. Çoğul olan bir sözcüğe ayrıca Türkçe "-ler", "-lar" çoğul eki takılmaz.

Yanlış kullanıma iki örnek:

-29 Şubat 2016 günlü BirGün gazetesinin manşetinde Doğu Eroğlu imzalı bir haber var: "Evet mesele sadece birkaç ağaç değil". Altbaşlık ise şöyle: "Finike, Murgul, Tavşanlı, Ulukışla ve Efemçukuru'na varan yurdun dört bir yanındaki maden tahribatları Artvinlilerin mücadelesinin haklılığını bir kez daha gözler önüne seriyor".

Arapça "tahribat" sözcüğünün Türkçe karşılığı  "yıkıp bozma"dır. Çoğul bir sözcüktür; "-lar" ekiyle bir kez daha çoğul yapılması yanlıştır. Doğrusu "maden tahribatı" ya da "maden yıkımı"dır.

-"Halbuki tarihe şöyle bir baktığımızda nice tiranların, nice firavunların, nice zalimlerin aynı hissiyatlarla hareket ederek hem kendilerinin hem bölgelerinin mahvına sebep olduklarını görüyoruz." (Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın AKP Bayburt İl Kongresi'ndeki konuşmasından, 19 Kasım 2017)

Bu tümcede belirtilen düşünceye tümüyle katılıyorum! Tiranlar, firavunlar, zalimler, tarih boyunca insanlığa zarar vermişlerdir. RTE'nin ağzından bu sözleri işitmek şaşırtıcı! Ama tümceyi dil açısından değerlendirdiğimizde durum değişiyor.  "Hissiyat" da tıpkı "tahribat" gibi çoğul bir sözcüktür ve anlamı "duygular"dır. O yüzden "hissiyatlarla" denmez. Derseniz, "hissiyat"ı bir kez daha çoğul yapmış ve Türkçeyi yanlış kullanmış olursunuz.

Her fırsatta Osmanlıcayı öven imam-hatip çıkışlı bir cumhurbaşkanının bunu bilmemesi düşündürücüdür.

attila.asut@gmail.com

 

 

SIRA “AK-PAK PARTİSİ”NDE! NÂZIM’IN ŞAPKASI! HADİ BUNLARI DA DEĞİŞTİRSENE! TEK SORUN “ARENA” MI? CİM KARNINDA BİR NOKTA ALÇAKLIĞIN DERİN TARİHİ VE ONURLU DİRENİŞÇİLER OKURDAN YAZARA, YAZARDAN OKURA… 1 MAYIS’A ŞİİRLER HAYIR’DAN SONRA… UTANÇ VE ONUR! TEK SEÇENEKLİ HALKOYLAMASI! HAPİSHANECİ… TÜRKÇENİN ENGEBELİ YOLLARI… SÖZCÜK SEÇİMİNDE NE KADAR ÖZENLİYİZ? SÖZCÜKLER KARIŞINCA… OLANAK VE OLASILIK ANLAMLARI FARKLI SÖZCÜKLER “ÇINARLI KÖYÜN MUHTARI” CEM EROĞUL’UN MARKSİZM VE TÜRKÇE AŞKI! DİLİMİZ YURDUMUZDUR! KÖŞEYAZISI LİBERALLERİN LAİKLERLE DERDİ NE? FULLER, “RADİKAL SEKÜLARİST” VE “LAİKÇİ” “LAİKÇİ”! GELEN, GİDENİ ARATMASIN! İÇERİYE MEKTUPLAR YURTTAŞ KİME DENİR? KANSERE YAKALANMA “ŞANSI”! KALDIĞIMIZ YERDEN… HAPİS YATACAKLARA ÖĞÜTLER
9 7 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 19.06.2018 - 04:24:02 | Şu an 115 kişi online | Kullanım Koşulları