ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
BİLEŞİK SÖZCÜK KARMAŞASI
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Attila AŞUT

Eğitimci Zübeyde Duran Dizdar soruyor:

"Hocam, ‘bugün' sözcüğünün yazımına ilişkin kafama bir türlü yatmayan bir şeyler var. İçinde bulunduğumuz günün yazımı "bu gün" olması gerekmez mi? Bir de bileşik sözcüklerin yazımı çok karmaşık. Genel kurala uymayan çok sözcük var. Sadeleştirip ‘hepsi birleşik yazılır' desek, kullanımda ciddi bir sorun olmaz gibi geliyor bana. Bu konudaki düşüncenizi öğrenmek isterim. Vereceğiniz yanıt için şimdiden teşekkür ederim."

Türkçede kimi sözcükler anlam ve biçim bakımından kaynaşarak tek kavram oluşturur. Bunlara "bileşik sözcükler" diyoruz. Bileşik sözcükler hangi sözcük türünden oluşursa oluşsun, hepsi "ad soylu" gibi kullanılır.

"Bugün", kaynaşmış ve kalıplaşmış bir sözcüktür. Sözcüğün başındaki "bu", artık işaret sıfatı olmaktan çıkmış ve "gün" ile birleşerek ada dönüşmüştür. O nedenle sözcüğün bitişik yazılması doğrudur.

* * *

Meslektaşımız Nahit Kayabaşı da gönderdiği notta, yazım kılavuzlarında bileşik sözcüklerin yazımındaki karmaşadan yakınıyor. Örneğin "dağ" sözcüğüyle başlayan bileşik sözcüklerden bazılarının çeşitli kılavuzlarda farklı yazıldığını belirterek şöyle diyor:

"Ali Püsküllüoğlu'nun Arkadaş Yayınları'ndan çıkan Yazım Kılavuzu'nda ‘dağtavuğu' ayrı yazılmış. Dil Derneği'nin 2005 basımı Yazım Kılavuzu'nda da ‘dağgelinciği, dağhorozu, dağkeçisi, dağkırlangıcı, dağserçesi, dağsıçanı' bitişik yazılmışken ‘dağtavuğu' ayrı yazılmış. TDK de bileşik sözcükleri çoğu zaman ayırıyor. Bu karmaşada hangi kaynağa güveneceğimizi biz de şaşırdık. Türkçenin yazım kurallarında birlik sağlanamaması çok üzücü."

Dil Derneği'nin sözü edilen kılavuzunda "dağtavuğu"nun ayrı yazılması dizgi yanlışı olmalı. Çünkü daha sonraki basımlarda bu yanlışı düzeltmişler. Şu anda masamda bulunan 10. baskıda da (2018), sözcüğün yazımı "dağtavuğu" biçiminde, yani bitişik...  

* * *

"Bileşik sözcükler", tek yazıya sığmayacak kadar uzun, karmaşık ve anlaşılması güç bir konu... Bu yazı, "konuya giriş" sayılsın. Gelecek yazılarda başka örneklerle, Türkçenin bu önemli sözcük türetim özelliği üzerinde daha ayrıntılı biçimde durmaya çalışacağım.

    

HAFTANIN NOTU

İdam cezası insanlık dışıdır!

İran'da "Allah'a karşı gelmek" suçlamasıyla ölüm cezasına çarptırılan, ancak uluslararası kampanyalar sayesinde idamı iki kez ertelenen Ramin Hüseyin Panahi'nin cumartesi sabahı Raminşar Cezaevi'nde asılarak öldürüldüğü bildirildi. Zanyar Muradi ve kuzeni Luqman Muradi'nin de aynı cezaevinde Panahi ile birlikte idam edildikleri öğrenildi.

İdam cezasının "devlet eliyle cinayet" olduğuna inananlardanım. Çünkü "adli hata" durumunda geri dönüşü olmayan çağdışı bir cezadır. Bu yüzden de ABD'nin birkaç eyaleti dışında, uygar ülkelerde çoktan terk edilmiştir. Şeriatla yönetilen komşumuz İran'da ne yazık ki idam cezası çok sık verilmekte ve dünyadan yükselen tepkilere karşın infazlar acımasızca gerçekleştirilmektedir.

Bugün Türkiye'yi yönetenler, kendi ideolojilerine yakın gördükleri kişilerin idamına karşı çıkarken, ateistlerin, komünistlerin darağaçlarında sallandırılmasını suskunlukla karşılamaktadır. Sözgelimi Mısır'da "Rabiacı" yandaşları için yeri göğü inleten RTE'nin, yakın ilişki içinde olduğu İran Cumhurbaşkanı Ruhani ile Tahran'daki son görüşmede, Panahi ve arkadaşlarının infazını durdurma yolunda en küçük bir çaba göstermemesi bunun kanıtıdır.

Arkadaşımız Zafer Diper, birkaç haftadır BirGün'de, idam cezasının saçmalığı üstüne ünlü yazarlardan, düşünürlerden alıntılar yayımlıyor. O örneklere şöyle bir göz atmak bile bu cezanın insanlık dışı olduğunu anlamaya yeter.

attila.asut@gmail.com

 

SÖZCÜK SEÇİMİNDE NE KADAR ÖZENLİYİZ? SÖZCÜKLER KARIŞINCA… OLANAK VE OLASILIK ANLAMLARI FARKLI SÖZCÜKLER “ÇINARLI KÖYÜN MUHTARI” CEM EROĞUL’UN MARKSİZM VE TÜRKÇE AŞKI! DİLİMİZ YURDUMUZDUR! KÖŞEYAZISI LİBERALLERİN LAİKLERLE DERDİ NE? FULLER, “RADİKAL SEKÜLARİST” VE “LAİKÇİ” “LAİKÇİ”! GELEN, GİDENİ ARATMASIN! İÇERİYE MEKTUPLAR YURTTAŞ KİME DENİR? KANSERE YAKALANMA “ŞANSI”! KALDIĞIMIZ YERDEN… HAPİS YATACAKLARA ÖĞÜTLER AKP'NİN ARKA "BAHÇELİ"Sİ! YORGUN ATLAR ÜLKESİ SÖZ BİTTİ! “12 EYLÜL” GERİ Mİ GELDİ? YARSAV’DAN NE İSTİYORLAR? YARGISIZ İNFAZI KİM YAPIYOR? YAZMAK YA DA YAZMAMAK… TÜRKİYE'NİN TALİHSİZLİĞİ… “NE MAHKEMESİ YA!” BU SİLAH SİZİ VURUR! DARBE FIRSATÇILIĞI SOLCU AVINA DÖNDÜ! HUKUKUN BİTTİĞİ YERDEYİZ! 4 EYLÜL’DE NEDEN İKİ MİTİNG?
9 7 
1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10
 8 :
 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 20.10.2018 - 09:35:17 | Şu an 125 kişi online | Kullanım Koşulları