ANA SAYFABİZHABERİZREKLAM
   
ATAOL BEHRAMOĞLU’NUN İLK TOPLUMSAL ŞİİRLERİNDE SOSYALİZM
İÇERİK
BAŞLIKLAR

Emel ÖZTOPALOĞL

Ataol Behramoğlu'nun şiirlerinin ilk dönemi 1960'lı yılları kapsar. Şairin ilk şiirleri çeşitli dergilerde yayımlandıktan sonra, ilk şiir kitabı Bir Ermeni General 1965'te yayımlanmıştır. Ancak bu çalışmaya temel olacak yapıt, 60'lı yıllar toplumcu şiirinin öncü yapıtları arasında sayılan Bir Gün Mutlaka'dır (Epsilon Yayınları, 13.baskı, İstanbul, 2006).

İlk olarak 1969'da yayımlanan Bir Gün Mutlaka'da dokuz şiir bulunmaktadır. Bu şiirlerde Ataol Behramoğlu'nun toplumcu (sosyalist) dünya görüşünün yansımalarını görmek mümkündür. Toplumcu gerçekçi eleştiri kuramına dayanarak şairin, içinde bulunduğu toplumun iç yapısını kavradığını, 1960-1969 yılları arasında yazmış olduğu bu şiirler göz önüne alındığında da o dönem için tipik olan tarihi durumu anladığını ve bunu yansıttığını söyleyebiliriz. Toplumcu gerçekçiliğe göre sanat yapıtında anlatılanlar tipik olursa sosyal gerçekliği yansıtabilir (Berna Moran, Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, İletişim Yayınları, 16.baskı, Ankara, 2007, s.55).

Ataol Behramoğlu'nun ilk gençlik yıllarından itibaren toplumsal duyarlılık sahibi olduğu bu dönemdeki şiirlerinden anlaşılmaktadır:

"...odamın-
duvarına yazılar yazdım
başkaldırma ve ölmeme hakkında
hep uyanık kalmak pahasına
yazılar yazardım. Kafka vs.
otururlardı bir kasabada
oturur ölümden konuşurlardı
bir kroki halindeki şapkalarıyla
bir taslak olan vücutlarıyla
ve bir cenin kadar zayıf omuzlarında
askeri ve trenci paltolar olurdu"
(Kör Bir, 1963)

Askeri darbeye, cuntaya, faşizme, kapitalizme ve bütün bunlar karşısında bireyciliğin savunulmasına karşı olan şair, kitabıyla aynı adı taşıyan şiirinde bunu dile getirir:

"İlençliyorum bütün bireyci şairleri,
hale gidiyorum portakal almaya
ilençliyorum o laf kalabalıklarını, kurumuş yürekleri,
bireyin kurtuluşunu filan"
(Bir Gün Mutlaka, 1965)

Ataol Behramoğlu o yıllarda gördüğü ve yapıtlarında yansıttığı çelişkilerin, çatışmaların nasıl sonuçlanacağını ya da nasıl sonuçlanması gerektiğini, umutlarını, dileklerini vs. yansıtır:

"Sanki ölecek gibiyim, sanki birazdan polisler gelecek ya da
gelip alacaklar kitaplarımı, bu şiiri, sevgilimin
fotoğrafını duvarda
soracaklar babanın adı ne, nerde doğdun,
teşrif eder misiniz karakola"
(Bir Gün Mutlaka, 1965)

Dönemin siyasal, toplumsal durumu hakkında fikir veren bu dizelerden sonra şair, gelecek için umutlu, mücadeleci olduğunu gösterir:
"Bir gün mutlaka yeneceğiz, ey ithalatçılar, ihracatçılar, ey şeyhülislam!
Bir gün mutlaka yeneceğiz! Bir gün mutlaka yeneceğiz!
Bunu söyleyeceğiz bin defa!
Sonra bin defa daha, sonra bin defa daha,
çoğaltacağız marşlarla
Ben ve sevgilim ve arkadaşlarla yürüyeceğiz bulvarda
Yürüyeceğiz yeniden yaratılmanın coşkusuyla
Yürüyeceğiz çoğala çoğala..."
(Bir Gün Mutlaka, 1965)

Adı geçen şiir kitabında bireysel temalara sahipmiş gibi görünmekle beraber toplumsal yergi içeren şiirler de vardır:
"Şu saçlar bana vergi, dünyaya baktım biraz
Kıbrıs Türk kalacaktır, gaza yeni zam filan
Cebimde yüz lira geziyorum durmadan
Yağma yok, umutsuzluk her adamı kurtarmaz"
(Tatilde Aşk Şiiri, 1964)

1960-1970 yılları arasındaki dönemde toplumun yaşadığı genel olgu ve olaylar, Ataol Behramoğlu'nun bu şiirlerinde önemli bir yer tutar. Şairin tutumu, toplumcu-marksist kurama uygun olarak bireysel bir ideolojik görüşü değil toplumu genel olarak anlatmaktan yanadır (Carloni, Filloux, Çev. Tahsin Yücel, Eleştiri Kuramları, Multılıngual, İstanbul, 2000, s.105):

"Eğribüğrü bakar oldum boyunbağı takar oldum şaşkın oldum
sakar oldum
İkide bir yüreğimi dağa taşa diker oldum
Şunca yıl karanlıkta göz kırpmaktan bıkar oldum"
(Bu Dert Beni Adam Eder, 1963)

örneğinde olduğu gibi şair o dönem için toplumda birçokları tarafından yaşanan genel hali tasvir eder. Yani çağdaşı olduğu tarihsel evreyi yansıtan yapıtlar üretir.
1968 sosyalist devrimci kuşağını etkileyen Che Guevara da şairin dizelerinde yer bulmuştur:

"Körlerin ve yetimlerin
Türküsünü söylemek istiyorum
Yavrusu ölmüş ananın
Hastaların türküsünü söylemek istiyorum
Hapiste yalnız bir adamın
Sevgili bir yüreğin türküsünü söylemek istiyorum
Kardeşimin, Guevara'nın"
(Onun Türküsünü, Guevara'nın, 1968)

derken şair yine salt kendisini değil başka insanları da düşündüğünü, onlarla empati kurmaya çalıştığını, toplumsal duyarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Aynı şiirin bundan sonraki dizelerinde isyan ve umut bir aradadır:

"Ah, nasıl da acı
Böyle susup durmak
Kötüler cellatlar elinde
Bunalırken güzelim halk
Fabrikalar yanlış çalışırken
Yanlış ekilirken toprak,
Ayak, olmuşken baş
Baş, olmuşken ayak
Kavganın ve hürriyetin
Türküsünü söylemek istiyorum
Gür bir akışla akacak kanın
Eşitliğin türküsünü söylemek istiyorum
Halklar adına yükselen sancağın
Sadeliğin, inceliğin, onurun
Türküsünü söylemek istiyorum
Onun türküsünü, Guevara'nın"
(Onun Türküsünü, Guevara'nın, 1968)

Bir Gün Mutlaka'daki son şiirde Ataol Behramoğlu, toplumdaki bütün aksaklıklara rağmen umut aşılamaya devam etmektedir:

"Babeuf'u hatırla, Nazım Hikmet'i
Bir umut ateşi gibi parlayan zindanlarda
Hatırla Danko'nun tutuşan kalbini
Karanlıkları yutmak arzusuyla
Ve faşizme karşı, zulme, zorbalığa
Düşün acılar içinde vuruşan kardeşleri
Elbette vardır bir diyeceği, bir haberi
Bir kaçağa çay sunan Kürt kadınlarının
Dağlar dilsizdir yalçındır
Ama gün gelir bir diyeceği olur onların da
Ve dağlar, ıssız tarlalar başladı mı konuşmaya
Susmazlar bir daha, söz artık onlarındır
Kötü şey uzakta olmak
Dostlarından, sevdiğin kadından
Yasaklanmak bütün yaşantılara
Seni tamamlayan, arındıran
Ama bir devrimciyi haklı kılan
Biraz da acılardır unutma
Yıkılma sakın geçerken günler
Yaralayarak gençliğini
Onurlu, güzel geleceklerin
Biziz habercileri düşün ki
Ve halkın bağrında bir inci gibi
Büyüyüp gelişmektedir zafer."
(Yıkılma Sakın, 1969)

Ataol Behramoğlu'nun ikinci şiir kitabı olan Bir Gün Mutlaka, bu örneklerde görüldüğü gibi toplumsal sorunlar söz konusu olduğunda şairin -genel tutumun aksine- bireyciliğin karşısında, toplumculuğun yanında olduğunu gösteren şiirler içerir.

emel.oz87@gmail.com

 

 

Bizhaberiz Bağımsız Haber Portalı

BİZHABERİZ BAĞIMSIZ HABER PORTALI | Bizhaberiz.net © 2016 | Son Güncelleme : 22.01.2018 - 06:44:11 | Şu an 89 kişi online | Kullanım Koşulları